Jarðhiti
Hvað er jarðhiti
Jarðhiti er hiti í jörð sem er meiri en hiti nánasta umhverfis.
Hugtakið er einnig notað þegar átt er við heitt vatn eða vatnsgufu sem kemur upp sem heitar laugar, volgrur, eða vatns- og gufuhverir. Jarðhiti getur líka komið út sem brennisteins- , kalk- eða kísilútfelling á yfirborði jarðar.
Orkan í heita vatninu kemur frá ofurheitum kjarna og möttli jarðar.
Oftast má rekja uppruna vatnsins til úrkomu sem fellur á svæðum þar sem berggrunnurinn er gropin eða sprungin en þá á vatnið greiðari leið djúpt niður í jarðskorpuna þar sem það kemst í snertingu við varmagjafa sem ýmist getur verið heitt berg eða kólnandi kvika. Vatnið hitnar og verður eðlisléttara og steymir upp á yfirborðið aftur eftir rásum í berginu.
Jarðhitinn er mikil auðlind af því að við getum nýtt alla orkuna í heita vatninu til þess að hita upp húsin okkar og framleiða orku.
Vegna mikillar jarðskjálfta- og eldvirkni er jarðhiti útbreiddur á Íslandi.
Jarðhitasvæðunum er skipt í háhitasvæði og lághitasvæði eftir hitastigi bergsins.
Okkur þykir sjálfsagt að fara í sund á veturna eða slaka á í heitum pottum en það að sundlaugar séu opnar allt árið er einstakt á norðlægum slóðum.
Sumir hverir eru nýttir sem heilsulindir eins og Bláa lónið og jarðböðin í Mývatnssveit.
Jarðhitinn er umhverfisvænn orkugjafi sérstaklega vegna þess að hann losar lítið af gróðurhúsalofttegundum út í andrúmsloftið. Hins vegar geta mengunarefni eins og brennisteinsvetni og brennisteinstvíoxið borist út í andrúmsloftið með jarðhitanum og í eldgosum.
Það þarf að hafa í huga að jarðhiti er ekki ótæmandi auðlind og verður því að fara varlega í að nýta hann en endurnýjun jarðhitans er hæg og viðkvæm.
Háhitasvæði
Öll háhitasvæði Íslands eru innan virku gosbeltanna sem liggja um miðjuna á landinu, frá norður til suðurs.
Öll háhitasvæðin tengjast megineldstöðvum og eru um 40 talsins.
Torfajökulssvæðið er stærsta háhitasvæði landsins en svæðin eru misstór og eru tvö þeirra undir jöklum.
Landslag, lífríki og jarðfræðin eru mjög sérstök á þessum svæðum og eru þau auðþekkjanleg á sérstökum litaafbrigðum og brennisteinsslykt sem liggur í loftinu.
Á háhitasvæðum er hiti á 1000 m dýpi 200°C eða hærri.
Lághitasvæði
Lághitasvæðin eru misstór eða allt frá einni volgru upp í tugi uppsprettna.
Lághitasvæðin dreifast meira um landið en þau heitustu liggja meðfram gosbeltunum og fara kólnandi eftir því sem þau fjarlægast gosbeltin.
Á lághitasvæðum er hiti innan við 200°C á efstu 1000 m jarðskorpunnar.
Jarðvarmavirkjanir
Á vef Orkustofnunar kemur fram að á síðustu öld var farið í mikið átak í að virkja jarðhita til húshitunar en einnig hefur áhugi aukist á að framleiða raforku í jarðvarmavirkjunum og mæta þannig vaxandi rafmagnsþörf stóriðjunnar.
Þeistareykir er dæmi um jarðvarmavirkjun sem er á vegum Landsvirkjunnar.
Í skiljustöð er gufan skilin frá vatninu og hún nýtt í raforkuframleiðslu. Gufan er send áfram til vélasamstæðu stöðvarinnar sem samanstendur af rafal og hverfli. Við þetta knýr gufan spaða hverfilsins sem þá snúa rafalnum og vinna þannig rafmagn. Eimsvali kælir gufuna úr hverflinum svo hún verður að þéttivatni. Kæliturnar úða þá heitu þéttivatninu frá eimsvalanum á kæligrindur þar sem andrúmsloftið kælir það. Frá varmaskiptinum er skiljuvatni veitt aftur ofan í jörðina þar sem hringrás vatnsins heldur áfram.
Hér er myndbrot með útskýringum á hvernig jarðvarmavirkjanir virka.